Kiểm thử biểu mẫu địa chỉ ở bước thanh toán là việc không thể bỏ qua, vì đây là chặng cuối trước khi đơn hàng được tạo và là nơi người dùng bỏ đi nếu biểu mẫu gây khó chịu. Khác với biểu mẫu đăng ký, sai sót ở đây ảnh hưởng trực tiếp tới việc giao hàng và tới chi phí xử lý đơn. Bài này đi qua những điểm cần kiểm tra, từ trường dữ liệu cho tới hành vi của biểu mẫu khi quốc gia thay đổi.
Vì sao biểu mẫu địa chỉ hay hỏng ở bước thanh toán?
Biểu mẫu địa chỉ ở bước thanh toán chịu áp lực khác hẳn những biểu mẫu khác. Người dùng đã đi qua vài bước, đã tin rằng sắp xong, nên bất kỳ lỗi nào xuất hiện ở đây đều gây khó chịu gấp nhiều lần. Đồng thời, biểu mẫu này phải phục vụ nhiều quốc gia có cấu trúc địa chỉ khác nhau, trong khi giao diện thường chỉ được thiết kế kỹ cho một thị trường chính.
Ba nguồn lỗi thường gặp là trường không phù hợp với quốc gia đang chọn, thông báo lỗi không nói rõ cần sửa gì, và dữ liệu bị mất khi người dùng quay lại bước trước. Cả ba đều không phải lỗi logic phức tạp, nhưng chúng xuất hiện đủ thường xuyên để tạo ra một tỉ lệ đơn hàng bị bỏ dở đáng kể.
Những trường nào bắt buộc và trường nào nên tùy chọn?
Nguyên tắc chung là chỉ bắt buộc những trường mà không có thì không thể giao hàng, và để tùy chọn mọi trường còn lại. Mỗi trường bắt buộc thêm vào đều làm tăng khả năng người dùng bỏ đi, nên chúng cần được biện minh bằng một lý do cụ thể.
Mã bưu chính là ví dụ rõ nhất cho việc không nên bắt buộc ở mọi nơi, vì không phải quốc gia nào cũng dùng mã bưu chính. Tương tự, tên đơn vị hành chính có thể bắt buộc ở quốc gia này nhưng lại vô nghĩa ở quốc gia khác, và trường số căn hộ thì gần như luôn nên là tùy chọn.
| Trường | Mức bắt buộc | Ghi chú khi kiểm thử |
|---|---|---|
| Tên người nhận | Bắt buộc | Thử tên rất ngắn và tên có ký tự đặc biệt |
| Dòng địa chỉ | Bắt buộc | Cho phép tối thiểu hai dòng ở nhiều quốc gia |
| Thành phố | Thường bắt buộc | Không được suy ra từ mã bưu chính |
| Đơn vị hành chính | Tùy quốc gia | Có nơi không dùng tới trường này |
| Mã bưu chính | Tùy quốc gia | Phải cho phép rỗng ở nơi không dùng |
| Số điện thoại | Tùy nghiệp vụ | Không ràng buộc với địa chỉ |
| Ghi chú giao hàng | Tùy chọn | Thử độ dài tối đa và ký tự xuống dòng |
Khi quốc gia thay đổi thì biểu mẫu phải đổi theo những gì?
Đây là chỗ tập trung nhiều lỗi nhất. Khi người dùng đổi quốc gia, biểu mẫu cần cập nhật nhãn của các trường, thứ tự hiển thị, danh sách đơn vị hành chính, quy tắc định dạng mã bưu chính, và cả việc trường nào là bắt buộc. Nếu chỉ đổi nhãn mà không đổi danh sách đơn vị hành chính, người dùng sẽ thấy danh sách của quốc gia cũ và chọn nhầm.
Một lỗi khác hay gặp là biểu mẫu xóa dữ liệu đã nhập khi quốc gia thay đổi. Người dùng chọn nhầm quốc gia, sửa lại, và mất toàn bộ phần địa chỉ vừa gõ. Hành vi đúng là giữ lại những trường không phụ thuộc quốc gia, và chỉ xóa những trường mà giá trị cũ chắc chắn không còn hợp lệ.
Cũng cần kiểm tra trường hợp quốc gia được chọn tự động theo địa chỉ gợi ý hoặc theo ngôn ngữ trình duyệt. Nếu giá trị tự động đó sai, người dùng phải sửa được, và việc sửa không được kéo theo những thay đổi ngoài ý muốn ở các trường khác. Cấu trúc địa chỉ của từng nơi được mô tả kỹ hơn ở bài định dạng địa chỉ quốc tế.
Lỗi nhập địa chỉ có nên chặn hoàn tất đơn hàng không?
Cần phân biệt lỗi chắc chắn sai với lỗi chỉ là không chắc chắn. Trường bắt buộc để trống, mã quốc gia không tồn tại, hoặc dãy số vượt quá giới hạn độ dài là những lỗi chắc chắn, và chặn ở đây là hợp lý vì người dùng sửa được ngay.
Ngược lại, những trường hợp như địa chỉ không tra được trong danh mục nội bộ, hoặc mã bưu chính không khớp với thành phố, thường không đủ căn cứ để chặn. Nếu chặn, bạn sẽ loại bỏ một nhóm người dùng hợp lệ mà không cho họ cách nào để tự xử lý, đặc biệt ở những quốc gia mà dữ liệu của bạn không đầy đủ.
Cách làm cân bằng là hiển thị cảnh báo, cho phép người dùng xác nhận tiếp tục, và ghi lại sự kiện để đối chiếu sau. Sau vài tuần, bạn sẽ có dữ liệu thật để biết cảnh báo nào hữu ích và cảnh báo nào chỉ gây nhiễu.
Các ca kiểm thử tối thiểu cho biểu mẫu địa chỉ
Một bộ kiểm thử tối thiểu nên bao quát cả đường đi thành công lẫn những chỗ dễ vỡ. Danh sách dưới đây đủ để phát hiện phần lớn lỗi nghiêm trọng mà không cần tới những kịch bản quá cầu kỳ.
- Điền đầy đủ địa chỉ ở quốc gia chính và hoàn tất đơn hàng.
- Đổi quốc gia sau khi đã nhập, kiểm tra danh sách đơn vị hành chính và các trường bắt buộc có đổi theo không.
- Nhập địa chỉ của quốc gia không dùng mã bưu chính và để trống trường đó.
- Gửi biểu mẫu với trường bắt buộc để trống, kiểm tra thông báo lỗi có chỉ đúng trường hay không.
- Nhập dòng địa chỉ có ký tự ngoài bảng chữ cái Latin và tên có dấu.
- Dán một chuỗi rất dài vào từng trường để kiểm tra giới hạn và cách hiển thị.
- Quay lại bước trước rồi tiến tiếp, kiểm tra dữ liệu địa chỉ còn nguyên.
- Hoàn tất đơn hàng với số điện thoại ở quốc gia khác với địa chỉ.
Thử biểu mẫu bằng địa chỉ mẫu
Trình tạo địa chỉ giả của trang này cho phép chọn quốc gia rồi sinh địa chỉ theo đúng cấu trúc của nơi đó, với các trường khớp nhau giữa đơn vị hành chính, thành phố và mã bưu chính. Nhờ vậy, bạn có thể chạy nhanh danh sách ca kiểm thử ở trên mà không phải tự dựng dữ liệu cho từng quốc gia.
Mỗi trường đều sao chép được riêng, nên bạn dùng được cả khi chỉ cần thử một trường. Toàn bộ dữ liệu là tổng hợp và chỉ dùng cho kiểm thử phần mềm, không tương ứng với người hay địa chỉ có thật. Nếu biểu mẫu của bạn còn có trường số điện thoại, bài số điện thoại và địa chỉ nói thêm về những chỗ cần lưu ý.
Phần dành cho nhà phát triển
Hãy thiết kế biểu mẫu địa chỉ như một cấu hình theo quốc gia, không phải một tập trường cố định kèm vài câu điều kiện. Khi quy tắc nằm trong dữ liệu cấu hình, việc thêm một quốc gia mới trở thành việc thêm dữ liệu, và bạn không phải sửa mã ở nhiều nơi.
Những điểm khác nên chốt:
- Giữ dữ liệu người dùng đã nhập khi đổi quốc gia, chỉ xóa những trường thực sự không còn hợp lệ.
- Đặt thông báo lỗi ngay cạnh trường tương ứng, và nói rõ cần sửa gì.
- Không suy ra thành phố từ mã bưu chính khi người dùng chưa nhập thành phố.
- Cho phép ít nhất hai dòng địa chỉ ở những quốc gia cần tới nó.
- Kiểm thử biểu mẫu trên thiết bị nhỏ, vì bàn phím và vùng nhìn thay đổi cách người dùng nhập.
- Ghi lại tỉ lệ cảnh báo so với tỉ lệ chặn cứng, để biết quy tắc nào đang gây nhiễu.
Bước tiếp theo
Hãy chạy danh sách ca kiểm thử ở trên trên biểu mẫu thanh toán hiện tại của bạn, bắt đầu từ ca đổi quốc gia sau khi đã nhập. Sau đó mở trình tạo địa chỉ giả để lấy dữ liệu cho những quốc gia bạn chưa từng thử, và bổ sung chúng vào bộ kiểm thử định kỳ.